Poza tym łupież ma przynajmniej kilka postaci.

Na skórze owłosionej pojawia się w formie łupieżu zwykłego albo tłustego nazywanego też łupieżem łojotokowym, a na gładkiej skórze naszego ciała może przybrać formę nieco odmienną – to tzw. łupież pstry, który jest nie mniej uciążliwy i nie mniej kłopotliwy od łupieżu pojawiającego się na głowie. Po czym rozpoznacie poszczególne postaci łupieżu?

Łupież zwykły czyli Pityriasis simplex

Łupież zwykły nazywany jest też łupieżem suchym albo pospolitym. Dotyka owłosioną skórę głowy, choć może pojawić się również na skórze w okolicach brwi i rzęs (stosunkowo rzadko) wbrew pozorom temu łupieżowi też towarzyszy łojotok. Pojawiają się w nim: stany zapalne i świąd (nie w każdym przypadku). Złuszczony naskórek w tym typie łupieżu ma kolor biały lub szarawy. Nie przylega ściśle do skóry, a wręcz osypuje się z włosów przy każdym ruchu głowy. Łupież zwykły w niezbyt nasilonej postaci można jeszcze próbować likwidować szamponami dostępnymi w drogeriach (szampony kosmetyczne), ale nie zyskamy gwarancji, że się go w ten sposób pozbędziemy. Zdecydowanie lepszym rozwiązaniem jest wykorzystanie szamponu leczniczego z ketokonazolem bądź klimbazolem (albo jednym i drugim środkiem).

Łupież tłusty czyli Pityriasis steatoides

Łupieżowi temu towarzyszy bardzo nasilony łojotok, a poza tym w efekcie działania grzybów i tegoż łojotoku właśnie na skórze zamiast swobodnie odrywających się od niej i opadających łuseczek tworzą się zlepione łuskowate twory, niejednokrotnie bardzo rozległe. Łuski te mogą mieć kolor szarawy bądź żółtawy. Są dosyć mocno przytwierdzone do skóry, oblepiają włosy i bardzo trudno je usunąć, zresztą usuwanie mechaniczne bez pomocy środków keratolitycznych jest niewskazane, bo w ten sposób można doprowadzić do mechanicznych uszkodzeń np. mieszków włosowych, co skutkuje ich bliznowaceniem (w takiej sytuacji uszkodzone mieszki przestaną produkować nowe włosy). Z łupieżem tłustym również wiążą się stany zapalne i świąd.

Łupież pstry

W przeciwieństwie do pozostałych postaci łupieżu łupież pstry umiejscawia się na skórze, która nie jest owłosiona. Szczególnie często spotyka się go na karku, dekolcie (górne partie klatki piersiowej). Może też pojawić się na ramionach, plecach, w okolicach ud i pośladków. Łupież ten, jest wyjątkowo nieestetyczny. Łuski przybierają kolor od szarawego do brunatnoczerwonego, a na dodatek na skórze tworzą się charakterystyczne plamy o średnicy od kilku milimetrów do kilku centymetrów. To problem, który trudno ukryć. W leczeniu łupieżu pstrego można wykorzystać lecznicze szampony przeciwłupieżowe (do mycia włosów i ciała) bądź specjalne maści. Wskazane jest zgłoszenie się z tym problemem do dermatologa.

Co pomaga na łupież?

O składnikach szamponów przeciwłupieżowych już pokrótce napisałam, ale postanowiłam te dane uzupełnić o kilka powszechnie wykorzystywanych substancji, bo warto wiedzieć jakie środki, w jaki sposób mogą nam pomóc.
Dziegcie – mają właściwości keratolityczne i przeciwzapalne. Pamiętajmy jednak, że mogą prowadzić do ścieńczenia warstwy zewnętrznej naszej skóry.
Dwusiarczek selenu i związki siarki – oddziałują przeciwgrzybiczo a nawet przeciwbakteryjnie, w zależności od stężenia mają właściwości keratoplastyczne lub keratolityczne. Te ostatnie wykorzystywane są właśnie w szamponach przeciwłupieżowych.
Glikokortykosteroidy – są stosowane dla właściwości przeciwświądowych i przeciwzapalnych, ale mogą przyspieszać proliferację (tj. rozmnażanie się) grzybów wywołujących łupież.
Podobne właściwości przeciwzapalne wykazują tzw. inhibitory kalcyneuryny, które jednak pozbawione są działań ubocznych – nie wpływają stymulująco na drożdżaki, w efekcie zyskujemy nieco lepszą ochronę niż przy zastosowaniu leków steroidowych.
Ważne składniki kondycjonujące to kwas mlekowy i mocznik. Obydwa związki mają działanie keratolityczne, a więc ułatwiają usuwanie łupieżowych łusek w łupieżu tłustym, ale poza tym działają nawilżająco na zewnętrzną warstwę skóry – zatrzymują w niej wodę, a mocznik ma dodatkowo właściwości higroskopijne (pochłania wodę).

W leczeniu łupieżu niezmiernie istotna jest też dieta. Unikajmy tłustych i słodkich pokarmów, zjadajmy dużo witamin z grupy B i dostarczajmy sobie wszystkich tych składników pokarmowych, które są niezbędne naszej skórze i włosom.

W leczeniu łupieżu do pomocy mamy cały szereg preparatów i szamponów leczniczych. Te najlepsze przeważnie opierają się na lekach z grupy imidazoli (leki imidazolowe) takich jak ketokonazol bądź flutrimazol, inne sięgają po bardziej tradycyjne i znane już dawniej metody leczenia czyli po związki siarki i dziegcie, jeszcze inne mają za zadanie jedynie pobudzić mechanizmy obronne skóry, poprawić jej kondycję i ułatwić usuwanie łupieżowych łusek. Najczęściej jednak dobre lecznicze szampony przeciwłupieżowe zawierają całą gamę substancji aktywnych o bardzo szerokim spektrum działania. W efekcie sięgając po taki szampon nie tylko pozbędziemy się grzybów i łusek, ale też poprawimy kondycję skóry i zapobiegniemy nawrotom łupieżu. Dobry szampon na łupież nie zadziała jednak w pełni efektywnie, jeśli odpowiednio go nie zaaplikujemy. Postępowanie w takim przypadku polega na zmoczeniu włosów, spienieniu szamponu na głowie i pozostawieniu go na co najmniej kilka minut. Wtedy substancje aktywne wnikną we włosy, w skórę głowy, a przede wszystkim w grzyby niszcząc je i zapobiegając ich nadmiernemu rozrostowi. Efekt działania takiego szamponu tj. odpowiednie stężenie leku w tkankach naszych i w komórkach drożdżaków utrzymuje się nawet do kilku dni. W związku z tym dobrego leczniczego szamponu wcale nie musimy stosować codziennie.

Jakie substancje najlepiej radzą sobie z łupieżem?

Leki imidazolowe niszczą drożdżaki odpowiedzialne za łupież, substancje cytostatyczne stabilizują przyrastanie naskórka, środki keratolityczne ‘rozbijają’ łuski w łupieżu tłustym i ułatwiają jego usunięcie, natomiast substancje kondycjonujące stabilizują stan skóry głowy, poprawiają jej kondycję i wzmacniają mechanizmy ochronne.

Wskazane jest by preparaty do walki z łupieżem zawierały wszystkie te składniki, wtedy działają najlepiej i najpełniej i radzą sobie z każdą postacią łupieżu. Taki bogaty skład nie musi szkodzić, zwłaszcza jeśli szamponu używamy ściśle z zaleceniami producenta, poza tym mnogość substancji leczniczych zapobiega mechanizmowi uodparniania się organizmu na leki.

Substancje cytostatyczne w leczeniu łupieżu

Do tego typu substancji zalicza się siarczek selenu, dziegcie i piroktonolaminę. Jak już wspomniałam środki te regulują procesy odbudowy i przyrostu komórek naskórka. Nadmierna replikacja zostaje pod ich wpływem zahamowana. W efekcie łupieżowe łuski stopniowo zanikają i przestają pojawiać się nowe. Oczywiście clue walki z łupieżem sprowadza się do wytępienia drożdżaka Malassezia furfur, toteż beż leków przeciwgrzybiczych cytostatyki niewiele zdziałają, ale za to są doskonałą substancją pomocniczą. Jeden z wymienionych tu środków nazywany oktopiroksem (piroktonolamina) ma też działanie bakteriobójcze, w efekcie minimalizuje nieco stan zapalny i redukuje świąd. Hamuje też wydzielanie łoju, w którym drożdżaki namnażają się praktycznie bez kontroli. Im mniej łoju tym mniej przyjazne środowisko do ich rozrodu. Co ciekawe, oktopiroks jest też lekiem, który redukuje rozmiary zjawiska lipolizy do której przyczynia się aktywność grzybów wywołujących łupież.

Leki keratolityczne

Do nich zaliczają się związki siarki, kwas salicylowy i dziegcie, które jak się okazuje mają całkiem szerokie spektrum działania. Substancje keratolityczne luzują wiązania pomiędzy zbitymi łuskami martwego naskórka, w efekcie przyspieszają ich rozpad i w ten sposób ułatwiają usuwanie nagromadzonych na skórze głowy łupieżowych skorup. Leki keratolityczne zalecane są w leczeniu łupieżu tłustego, choć dobre lecznicze szampony przeciwłupieżowe również je zawierają. Keratolity są w nadmiarze niebezpieczne, bo zbyt częste ich używanie może doprowadzić do ścieńczenia skóry tj. jej warstwy zewnętrznej.

Leki przeciwgrzybicze na łupież

Najczęściej wykorzystywanym lekiem jest ketokonazol, choć szampony przeciwłupieżowe mogą też zawierać klotrimazol, flutrimazol lub klimbazol. Oprócz tego działanie grzybobójcze wykazują takie związki jak siarczek selenu, pirytionian cynku oraz cyklopiroksolamina.

Skuteczność szamponu zależy w głównej mierze od stężenia tych właśnie leków.

Leki przeciwgrzybicze oddziałują głównie na drożdżaki nie zagrażając samej skórze głowy.

Środki kondycjonujące

Należą do nich L-arginina, mocznik, Lactic Acid. Ich zadaniem jest pobudzenie skóry do walki z łupieżem, wzmocnienie jej na tyle by poradziła sobie z tą dolegliwością i nie była podatna na jej nawroty.

W walce z łupieżem warto wykorzystać wszystkie te środki. W ten sposób najszybciej przywrócimy skórę głowy do stanu zdrowia i równowagi i zapobiegniemy pojawianiu się łupieżu w przyszłości.

Najpierw odpowiedzmy sobie na pytanie czym jest i skąd się bierze łupież.

Łupież pojawia się zawsze wtedy, gdy skóra głowy w nadmiarze wytwarza wierzchnią warstwę ochronną czyli komórki naskórka. W normalnych warunkach naskórek też podlega stałej odbudowie i wymianie, ale jest to proces niezauważalny. Dopiero przy nadmiernej replikacji komórek pojawia się łupież. Dlaczego? To swoisty mechanizm obronny, jeśli równowaga skóry zostaje zaburzona tkanki starają sobie jakoś z tym radzić. Tak właśnie powstaje łupież.

Natura łupieżu jest na tyle skomplikowana, że nie sposób wskazać jednej, konkretnej jego przyczyny, chyba że za taką uznamy zaburzenie równowagi skóry bądź osłabienie organizmu wynikające z dowolnych przyczyn – wewnętrznych i zewnętrznych. Natomiast bezpośrednim sprawcą łupieżu wydają się być grzyby, ale chociaż większość dermatologów skłania się do teorii o grzybiczym pochodzeniu łupieżu są też tacy, który wcale nie są skłonni do zaakceptowania tej teorii.

Nie mniej jednak możemy wymienić pewne czynniki, których obecność zwiększa zagrożenie łupieżem.

Czynniki zewnętrzne

U wielu osób łupież pojawia się wraz ze zmianą kosmetyków używanych do pielęgnacji włosów. Chodzi nie tylko o szampony i odżywki, ale też kosmetyki do stylizacji. Nie mniej poważnym zagrożeniem jest zmiana składu chemicznego wody używanej do mycia głowy. Niezależne od nas są warunki atmosferyczne – łatwo zaobserwować, że łupież nasila się zimą, latem nie mamy z nim aż takich problemów, nie mniej jednak przesuszenie skóry głowy na wietrze, nadmiar słońca, bądź nadmiar wilgoci również może skórze zaszkodzić.

Jeśli chodzi o pielęgnację to w zasadzie poza wyborem odpowiednich dla naszej skóry kosmetyków na łupież nie mamy wpływu, chyba że jego pojawienie się jest skutkiem niedokładnego oczyszczania (spłukiwania) kosmetyków pielęgnacyjnych.

Czynniki wewnętrzne

Łupież bardzo często towarzyszy nasilonemu łojotokowi (nadmiernemu wydzielaniu łoju przez gruczoły łojowe), który bywa bezpośrednim następstwem złej diety, chorób ogólnoustrojowych i zaburzeń hormonalnych. Łupież mogą też wywołać czynniki skutkujące osłabieniem naszej kondycji i odporności naszego organizmu. Alergie, przemęczenie, permanentny stres grożą nam łupieżem. Jego powstawanie jest też w pewnym stopniu uzależnione od naszych genów, ale od nich zależy praktycznie wszystko.

Grzyby wywołujące łupież

U osób z łupieżem badania jednoznacznie wskazują zwiększoną w stosunku do normalnych warunków liczbę grzybów z gatunku Malassezia furfur (dawniej Pityrosporum ovale). Grzyb ten, z gatunku drożdżaków, jest stałym elementem (składnikiem) flory żyjącej na naszej skórze. Kiedy skóra i cały organizm mają zapewnione optymalne warunki i nic złego się z nimi nie dzieje grzyb egzystuje sobie na skórze w ściśle określonej populacji, która nam nie zagraża i nie powoduje łupieżu. Kiedy jednak dojdzie do osłabienia kondycji skóry, podrażnimy ją czymś, przegrzejemy lub narazimy na jakikolwiek inny ‘stres’ grzyb przystępuje do ataku, a raczej zaistniałe warunki sprzyjają jego namnażaniu.

Jak leczyć łupież?

W leczeniu łupieżu wykorzystywane są różne leki, substancje lecznicze i popularne szampony przeciwłupieżowe. Przy czym największą efektywność mają szampony lecznicze z lekami przeciwgrzybiczymi, choć nie każdy musi z nich korzystać. W lekkich postaciach łupieżu, kiedy zachwiana jest jedynie (lekko) równowaga skóry głowy wystarczą szampony zawierające np. aktywny cynk. Wtedy skóra szybko wraca do stanu ‘normalności’, a łupież znika. Zdarza się i tak, że wielu użytkowników takich szamponów nie radzi sobie z łupieżem – wynika to z tego, że niestety pewnych stadiów łupieżu organizm wspomagany cynkiem dostarczanym z zewnątrz nie jest w stanie sam zminimalizować i nie potrafi sobie poradzić bez leków. Wtedy popularny kosmetyk dostępny w zwykłej drogerii na pewno nie pomoże, co więcej – może nawet łupież zaostrzyć.

Szampony lecznicze zawierają ketokonazol, klimbazol lub flutrimazol – leki, które doskonale radzą sobie z namnażającymi się grzybami. Skuteczność leczenia zależy od tego, jaki szampon (lek ) wybierzemy i jak będziemy go stosować – o tym opowiem w kolejnych postach.

Przy okazji dodam jeszcze, że przed łupieżem chroni odpowiednia dieta bogata w składniki niezbędne naszej skórze i włosom (witaminy, minerały itp.).